Giỗ Đầu, Giỗ Hết & Lễ Mãn Tang (Xả Tang)

Sau cúng 49 ngày, 100 ngày, gia đình còn ba mốc lễ lớn: giỗ đầu (tiểu tường), giỗ hết (đại tường) và lễ mãn tang (trừ phục, xả tang). Bài viết hướng dẫn cách tính ngày theo lịch âm, nghi thức, mâm cúng từng lễ — và những gì thay đổi sau khi xả tang.

1. Toàn cảnh các mốc lễ sau tang

• 3 ngày: lễ mở cửa mả (miền Nam) / cúng tế ngu;
• Mỗi 7 ngày: cúng thất, đến 49 ngày (chung thất) — mốc quan trọng nhất theo Phật giáo;
• 100 ngày: lễ tốt khốc ("thôi khóc");
• 1 năm: giỗ đầu — tiểu tường;
• 2 năm: giỗ hết — đại tường;
• Khoảng 27 tháng (cổ lễ): lễ trừ phục — xả tang; nhiều gia đình nay làm ngay sau giỗ đầu hoặc giỗ hết;
• Hằng năm về sau: giỗ thường (cát kỵ) — người mất được thờ như tổ tiên.

2. Giỗ đầu (tiểu tường) — tròn 1 năm

• Cách tính: đúng ngày mất âm lịch của năm sau (mất 12/3 âm lịch → giỗ đầu 12/3 âm lịch năm sau); nhiều nhà cúng trước một ngày gọi là tiên thường;
• Ý nghĩa: tròn một năm xa cách — giỗ đầu vẫn nằm trong kỳ tang, không khí trang nghiêm, thương nhớ hơn giỗ thường;
• Nghi thức: con cháu tề tựu, mặc trang phục nhã nhặn (nhiều nhà vẫn đeo tang phục trong lễ); cúng mặn hoặc chay tùy gia đình; gia đình Phật giáo thường thỉnh thầy hoặc lên chùa cầu siêu cho hương linh;
• Mâm cúng gợi ý: hương hoa, đèn nến, trầu cau, trái cây, xôi chè, mâm cơm những món người mất thích lúc sinh thời — thành tâm là chính, không cần mâm cao cỗ đầy;
• Sau lễ, con cháu viếng mộ hoặc nơi gửi tro cốt, thắp nhang báo với người mất.

3. Giỗ hết (đại tường) — tròn 2 năm

• Cách tính: ngày mất âm lịch của năm thứ hai;
• Ý nghĩa: kết thúc giai đoạn tang chế nặng nhất — "đại tường" nghĩa là điềm lành lớn, nỗi đau đã nguôi để đời sống trở lại;
• Quy mô: thường làm trang trọng nhất trong các kỳ giỗ — mời họ hàng, làng xóm thân thiết; nhiều gia đình kết hợp luôn lễ xả tang trong dịp này cho tiện con cháu ở xa;
• Với gia đình miền Bắc còn giữ tục cải táng: sau đại tường thường là lúc tính chuyện sang cát, xây mộ vĩnh viễn.

4. Lễ mãn tang — trừ phục, xả tang

• Thời điểm theo cổ lễ: sau đại tường thêm 3 tháng "dư ai" (khoảng 27 tháng) với tang cha mẹ; ngày nay phổ biến xả tang sau giỗ đầu hoặc ngay sau giỗ hết — tùy gia phong và tôn giáo;
• Nghi thức chính: cúng cáo gia tiên và người mất, sau đó hóa (đốt) khăn tang, áo tang, băng tang; gia đình Phật giáo có thể nhờ quý thầy làm lễ tại chùa;
• Ý nghĩa: chính thức kết thúc thời gian chịu tang — không phải là "quên", mà là chuyển từ thương khóc sang thờ kính: người mất từ đây được cúng giỗ như tổ tiên;
• Sau xả tang: mọi kiêng kỵ khi có tang chấm dứt — cưới hỏi, khai trương, tân gia, chúc Tết... trở lại bình thường.

5. Lưu ý chung khi cúng giỗ

• Luôn tính theo âm lịch; ghi chú ngày giỗ vào lịch gia đình để con cháu các thế hệ sau không quên;
• Năm nhuận âm lịch: vẫn giữ đúng ngày — tháng âm gốc;
• Con cháu ở xa không về được: thắp nhang vọng bái nơi mình ở, hoặc dự lễ qua video call — lòng thành không phụ thuộc khoảng cách;
• Kết hợp tảo mộ, chăm sóc mộ phần dịp giỗ và tiết Thanh Minh;
• Người gửi tro cốt ở chùa: báo nhà chùa trước các kỳ giỗ để đăng ký lễ cầu siêu — xem bài gửi tro cốt ở chùa.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết liên quan

• Cúng 3 ngày, 49 ngày, 100 ngày: ý nghĩa & cách tính
• Những điều kiêng kỵ khi nhà có tang
• Tảo mộ & tiết Thanh Minh: ý nghĩa, cách cúng
• Gửi tro cốt ở chùa: thủ tục, chi phí & lưu ý

← Xem tất cả bài viết Kiến thức tang lễ